Lood in oude waterleidingen: hoe weet u het en wat doet u eraan?

Het leidingwater in België wordt gecontroleerd en bevat, zoals Leefmilieu Brussel aangeeft, in principe geen lood. Het probleem zit verderop: water kan lood opnemen in contact met een loden aftakking of leiding, net voor het aan de kraan komt. Het goede nieuws: dat is op te sporen, het is te vervangen, en met enkele gewoonten beperkt u de blootstelling in afwachting.

Volgens de Vlaamse overheid zijn tot 1970 in veel gebouwen loden waterleidingen aangelegd, en werd lood ook gebruikt voor lasstukken, verbindingen en andere onderdelen. Leefmilieu Brussel meldt dat er nog loden aftakkingen zijn in oude privéwoningen die vóór 1960 gebouwd werden. Alleen de leidingen die water aanvoeren zijn een probleem: loden afvoerleidingen hebben geen impact op de kwaliteit van het kraanwater.

Kijk naar de leiding waar ze zichtbaar is: aan de watermeter en onder de keukenkraan. Een loden leiding is grijs, koper is rood, bruin of lichtgroen. Is de leiding geverfd, kras dan even over de verf met een spijker. Een magneet blijft niet hangen aan lood: blijft hij hangen, dan is het geen lood. Tikt u met een metalen voorwerp op de leiding, dan klinkt dat dof. Loden leidingen zijn vaak dikke, kronkelige buizen. Twijfelt u, laat het dan nakijken door een vakman.

De Vlaamse overheid vat het zo samen: lood is giftig, het stapelt zich op in het lichaam en tast het zenuwstelsel aan, en ook andere gezondheidseffecten zijn mogelijk. Vooral zwangere vrouwen, baby’s en kleine kinderen lopen gevaar, en zelfs kleine hoeveelheden lood kunnen schade aanrichten.

Richtlijn (EU) 2020/2184 betreffende de kwaliteit van voor menselijke consumptie bestemd water legt voor lood een parameterwaarde van 10 µg/l vast tot uiterlijk 12 januari 2036; daarna moet de waarde van 5 µg/l gehaald worden, minstens op het leveringspunt aan het huishoudelijk leidingnet. De richtlijn stelt vast dat loden leidingen in woningen een hardnekkig probleem blijven en vraagt de lidstaten maatregelen te nemen om loden onderdelen in binneninstallaties te vervangen, waar dat economisch en technisch haalbaar is. In Wallonië zet het decreet van 20 april 2023 tot wijziging van het Waterwetboek de richtlijn gedeeltelijk om. In Vlaanderen mag kraanwater sinds 2014 nog maar 10 µg lood per liter bevatten.

In Wallonië omschrijft het algemeen reglement voor de waterdistributie de aansluiting als de leiding van de hoofdleiding tot en met de watermeter: ze is eigendom van de distributeur, die er de verantwoordelijkheid en het onderhoud voor draagt, en de eigenaar mag ze zelf niet wijzigen. Sinds 1 januari 2022 is een loden aansluiting op het net van een leverancier verboden als de loodnorm aan de watermeter niet gehaald wordt, tenzij ze vanbinnen bekleed is. In Brussel vervangt Vivaqua sinds 2003 de loden aftakkingen op zijn net. In Vlaanderen neemt u contact op met uw waterbedrijf (De Watergroep, Farys, Water-link…) als de aansluiting vóór de watermeter nog van lood is: het waterbedrijf staat in voor de vervanging.

Na de watermeter begint de binneninstallatie: de vervanging daarvan is de verantwoordelijkheid van de eigenaar. Het Waalse reglement raadt loden leidingen in binneninstallaties ten stelligste af. In Vlaanderen zijn loden leidingen in huurwoningen niet toegestaan en moet de verhuurder ze laten vervangen.

Drink geen water dat ’s nachts of tijdens een lange afwezigheid in de leidingen heeft stilgestaan.

Laat ’s ochtends en na afwezigheid het water eerst lopen vóór u het voor voeding gebruikt: enkele minuten volgens Leefmilieu Brussel, 2 minuten volgens de Vlaamse overheid.

Dat eerste water hoeft niet verloren te gaan: gebruik het voor de douche, de schoonmaak of het doorspoelen van het toilet.

Vul daarna een karaf met drinkwater voor de rest van de dag.

Kook en zet koffie of thee met koud kraanwater, nooit met warm kraanwater.

Gebruik geen kraanwater om flesvoeding voor een baby te maken.

In afwachting van een volledige renovatie kunt u een nieuwe, tijdelijke leiding laten aanleggen naar de kraan waaruit u drinkt.

Een analyse aan de kraan kan twijfel wegnemen. Voor de controle op lood schrijft de Europese richtlijn trouwens voor dat het staal aan de kraan van de consument genomen wordt, zonder het water eerst te laten lopen. In Wallonië analyseert het labo van de SWDE ook kraanwater; elders informeert u bij uw waterbedrijf of bij een labo. Een analyse vervangt de werken echter niet: zijn er loden leidingen, dan raadt de Vlaamse overheid aan ze te vervangen zodra dat mogelijk is.

De Vlaamse overheid raadt aan loden leidingen te vervangen door koper of kunststof. De Europese richtlijn wijst erop dat een herstelling of renovatie het geschikte moment is, met materialen die voldoen aan de eisen voor drinkwater. Wie alleen de binneninstallatie vervangt en niet de aansluiting, of omgekeerd, laat lood op de weg van het water: het is beter beide op elkaar af te stemmen.

Wij werken in heel België aan de binneninstallatie, na de watermeter. We sporen de loden leidingen op van de watermeter tot aan de kranen, vervangen ze door leidingen die geschikt zijn voor drinkwater en, als de aansluiting nog van lood is, leggen we u uit welke stappen u bij uw waterbedrijf zet, zodat beide werven op elkaar volgen. Vragen? Bel +32 4 325 10 02.